Crash-informatie JD 149 Waddenzee

Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn meer dan 40 verschillende bommenwerpers en jachtvliegtuigen neergestort binnen het grondgebied van gemeente Hollands Kroon. Ook in het IJsselmeer en de Waddenzee zijn vliegtuigen neergekomen. Enkele bemanningsleden bereikten met hun parachute de grond en werden óf opgepakt óf konden vluchten met hulp van het Verzet. De meesten van hen kwamen echter om het leven en keerden niet terug naar familie en geliefden.

Handley Page Halifax MKII 

Informatie over de crash

Op 27 mei 1943 om 23.26 uur was de Halifax MKII bommenwerper opgestegen van vliegveld Pocklington in Engeland met aan boord zeven bemanningsleden. De Halifax was op een bombardementsmissie naar de Duitse stad Essen.

De zware bommenwerper werd om 01.44 uur door een Duitse nachtjager neergeschoten. De piloot van de nachtjager was Leutnant Heinz Grimm van de Stab IV./NJG 1. Grimm was met zijn Messerschmitt Bf110 opgestegen van het vliegveld Leeuwarden. De radiotelegrafist Zareikin stuurde vier minuten voor de crash, via de boordradio, een noodoproep om hulp naar Engeland. De Halifax crashte in de Waddenzee 3 km ten westen van de Normerdijk te Hippolytushoef. Alle zeven bemanningsleden kwamen om het leven bij de crash en zijn begraven op de begraafplaats

Zandburen te Hippolytushoef.

De bemanning

Foto's van de onthulling

Verslagen en persberichten

19de en 20ste herdenkingspaal onthuld bij de Waddenzee

Op 17 juni vond de onthulling plaats van twee herdenkingspalen voor bemanningsleden die in 1943 met hun vliegtuig in de Waddenzee neerstortten. Tachtig jaar geleden, op 26 juni 1943, werd de Lancaster bommenwerper W4256 door een Duitse nachtjager neergeschoten. Hierbij kwamen alle zeven bemanningsleden uit Canada, Australië en het Verenigd Koninkrijk om het leven. De jongste was 20 jaar oud, de oudste nog maar 30. Ook de Halifax MKII JD149 crashte na een aanval door een Duitste nachtjager in de Waddenzee. Op 28 mei 1943 kwamen ook hierbij zeven jonge mannen uit Canada en het Verenigd Koninkrijk om het leven.

Gerard Numeijer van Nubo Motors had zijn museum in Hippolytushoef beschikbaar gesteld voor de ontvangst van de gasten. Bij een kopje koffie werd geluisterd naar onze voorzitter, Mark Hakvoort, die over de gebeurtenissen in 1943 vertelde. Locoburgemeester Mary van Gent stond in haar toespraak stil bij de veertien jonge mannen die hun leven hebben gegeven voor onze vrijheid. Sgt Nicole Mitchell vertegenwoordigde de Canadese ambassade en Mr. Alex Keighley was afgevaardigde van de Engelse ambassade. Dirk Bak werd vandaag in het zonnetje gezet voor zijn bewezen diensten, Dirk is samen met zijn vrouw Jetty bij iedere onthulling aanwezig en zorgt als trompettist voor de muzikale omlijsting.

De onthulling van de herdenkingspaal voor de bemanning van de Lancaster W4256 vond plaats aan de dijk bij Recreatiepark Wiringherlant aan de Noordstroeërweg. Sgt. Nicole Mitchell sprak in haar speech de bewondering uit voor de wijze waarop in Nederland de Tweede Wereldoorlog herdacht wordt. Binnen de Canadese landsgrenzen is er nooit oorlog geweest, maar Canada heeft een belangrijke rol gespeeld bij onze bevrijding. De onthulling van de herdenkingspaal werd ook uitgevoerd door Sgt. Mitchell. Dirk Bak speelde onder toeziend oog van de aanwezige veteranen de volksliederen van Canada, Australië en het Verenigd Koninkrijk.

De tweede onthulling van deze dag, de twintigste van onze stichting, was voor de bemanning van de Halifax MKII JD149. Mr. Alex Keighley van de Britse ambassade sprak de bezoekers toe en verrichtte de onthulling van de herdenkingspaal. Ook hier blies Dirk Bak de volksliederen van het Verenigd Koninkrijk en Canada.

Op de begraafplaats Zandburen zijn de 14 bemanningsleden begraven. Deze helden werden op hier herdacht door het spelen van The Last Post. de klanken van Dirk’s trompet gaven een sfeer van eerbied en respect. De saluerende veteranen, die onder leiding van Dick Doornik bij iedere ceremonie weer goed vertegenwoordigd zijn, maakten de ceremonie compleet en indrukwekkend. Ook de minuut stilte die volgde droeg daar aan bij. Bij zowel de herdenkingspalen als bij de graven werden kransen gelegd. De familie Wartena-Kok heeft de graven van de gesneuvelde bemanningsleden geadopteerd. Namens het 102 squadron plaatsten Sandra en haar zoon Nick kruisjes bij de graven.

Klik hier voor alle informatie en alle foto's van de onthulling W4256

Het hele verhaal

De crash van Halifax JD149

In de nacht van 27 op 28 mei 1943 crashte een Britse Halifax bommenwerper op het Wad, zo’n drie kilometer ten westen van Hippolytushoef, ter hoogte van de Normerdijk. Het toestel, met serienummer JD149 en codenaam DY-H, was opgestegen van RAF Pocklington om 23.26 uur, met als doel de fabrieken in het Duitse Essen te bombarderen.

Nog voor het zijn bestemming bereikte, werd het zware toestel onderschept en neergeschoten door een Duitse nachtjager: Lt. H. Grimm van het IV/NJG1. De Halifax werd geraakt en kwam rond 01.44 uur neer in de Waddenzee.

Kort voor de crash werd nog een noodoproep verzonden door de boordradiotelegrafist Samuel Zareikin. De oproep werd in Engeland opgevangen, maar daarna bleef het stil. Het toestel werd als vermist opgegeven.

Pas na de oorlog werd duidelijk dat de Duitse bezetter de lichamen van de bemanning had geborgen, vermoedelijk op 28 mei. Vijf van de zeven bemanningsleden konden uiteindelijk worden geïdentificeerd; twee lagen aanvankelijk als 'onbekend' begraven. De lichamen werden tijdens eb over het drooggevallen Wad en de zeedijk bij Noordburen afgevoerd. De begrafenis vond plaats op 1 juni 1943 op de Algemene Begraafplaats Zandburen, die kort daarvoor in 1939 in gebruik was genomen.

Het verhaal van Joop Visser

Joop Visser uit Hippolytushoef was dertien jaar oud toen de Halifax crashte. Jaren later, via een tip van Dick Doornik, ontvingen we zijn herinneringen. In juni 2023 was Joop 93 jaar oud.

Joop bezocht samen met vrienden het wrak, nadat de bezetter de lichamen van de bemanning had weggehaald. Hij kroop als nieuwsgierige jongen door het restant van het vliegtuig. De cockpit was nog redelijk intact. Joop herinnert zich nog dat hij op de stoel van de piloot heeft gezeten.

Er bestaat wel enige twijfel of het hier daadwerkelijk om de Halifax JD149 ging. Mogelijk was het wrak dat hij bezocht de Lancaster W4256, die eveneens in de buurt is neergestort. Maar de herinnering van Joop blijft waardevol.

Het verhaal van “Harry”

In 2019 publiceerde Bob Gorter in het blad Op de Hoogte van de Historische Vereniging Wieringen het verhaal van “Harry”, met dank aan Louis Hegeman.

Tijdens de oorlog hoorde Cor Hegeman, de vader van Louis, op een nacht een vreemd geluid in de lucht. Hij herkende het motorgeluid van een bommenwerper in nood. Niet lang daarna stortte het toestel neer in de Waddenzee.

Cor aarzelde niet. Hij pakte zijn fiets, verstopte die bij de dijk en zwom naar het wrak. Daar trof hij de lichamen van de piloot en copiloot aan. Hij haalde hun papieren uit de uniformzakken en wist net op tijd terug te keren voordat een Duitse Kübelwagen arriveerde. Thuis verborg hij de documenten, waterdicht verpakt, in de tuin.

Na de oorlog werden de papieren overhandigd aan de Britse ambassade. Louise, de vrouw van Cor, was op dat moment zwanger. Toen hun zoon werd geboren, noemden ze hem “Harry”, waarschijnlijk naar een van de omgekomen vliegers.

De familie Hegeman ontving later pakketten uit Engeland, met babykleding, voedsel en andere schaarse spullen. Een tastbaar teken van dankbaarheid van de nabestaanden.

Het sigarendoosje in het wrak

Een bijzonder detail in het verhaal van Halifax JD149 is het houten sigarettendoosje dat jaren later opdook. Het werd gevonden door Piet van Dijk, toen een jongen van 13 of 14 jaar oud, die in de oorlog samen met zijn moeder en zus uit Den Helder was geëvacueerd naar Hippolytushoef. Zijn vader zat op zee bij de koopvaardij en kwam pas na de oorlog thuis.

Volgens familieverhalen bezocht Piet samen met vriendjes het wrak van een neergestort vliegtuig op het Wad. Vermoedelijk pas nadat de Duitsers er al waren geweest. Het toestel lag bereikbaar bij laag water, in de buurt van de Normerdijk. In het wrak dreef een houten sigarendoosje, dat Piet meenam.

Ruim zeventig jaar later gaf zijn weduwe het doosje aan een familielid, Sander uit Barsingerhorn. Die zocht contact met Jan Wessels, oud-bestuurslid van de Historische Vereniging Wieringen. Samen probeerden ze te achterhalen om welk vliegtuig het ging. De locatie en het jaartal wezen sterk in de richting van de Halifax JD149.

Het doosje is handbeschilderd en draagt de tekst “Hilsen fra Kristiansand”– ‘Groeten uit Kristiansand’, een Noorse plaats. Het is niet bekend of een van de bemanningsleden daar ooit is geweest. Op het doosje staan ook klaprozen afgebeeld, de bloemen die symbool staan voor militaire herdenking, met name in het Verenigd Koninkrijk. De poppy verwijst naar het gedicht In Flanders Fields van de Canadese legerarts John McCrae. Elk jaar worden klaprozen bij de graven van gevallen geallieerden gelegd.

Dat juist een doosje met klaprozen in het wrak werd gevonden, maakt het voorwerp extra bijzonder.

Piloot John Denzil Jeffery

John Denzil Jeffery, geboren in 1919, was de piloot van Halifax JD149. Hij werd opgeleid aan The King’s (Cathedral) School in Peterborough, Engeland. In de bibliotheek van die school en in de kathedraal van de stad hangen herdenkingspanelen met namen van oud-leerlingen die zijn gesneuveld in de Eerste of Tweede Wereldoorlog. Johns naam staat daar ook vermeld.

Op 10 september 1943 berichtte de Northampton Independent dat John als vermist werd opgegeven. In een van zijn laatste brieven aan zijn grootmoeder (die hem had opgevoed) schreef hij dat hij een voorgevoel had dat hij zijn volgende vlucht niet zou overleven. Hij vertelde ook dat hij zijn mascotte, een konijnenpootje, was kwijtgeraakt. Bij de fatale vlucht was die niet aan boord.

Wat hij wél bij zich had, was een houten sigarettendoosje met daarop geschilderde bloemen: klaprozen, zoals die groeiden op de slagvelden van Vlaanderen. Het zou heel goed het doosje kunnen zijn dat later in het wrak werd gevonden door Piet van Dijk.

De familie Wartena

De zeven bemanningsleden van Halifax JD149 liggen begraven op de Algemene Begraafplaats van Zandburen. Sinds vele jaren zijn hun graven geadopteerd door de familie Wartena-Kok. Samen met lokale veteranen, onder leiding van Dick Doornik van de Veteranen Contactgroep Wieringen, leggen zij elk jaar op 11 november bloemen bij de graven.

Voor de Britten is 11 november de officiële herdenkingsdag, vergelijkbaar met de 4 mei herdenking in Nederland. Lange tijd werd deze herdenking verzorgd door mevrouw Riet van der Hulst-Bakker. Na haar overlijden is die taak voortgezet door Dick en anderen.

Op de graven worden nog altijd klaprozen geplaatst, zoals die ooit ook op het doosje stonden dat uit het wrak werd gehaald.